Đi làm một thời gian rồi sẽ thấy một chuyện khá thú vị.

Không phải ai cũng muốn phát triển.

Nghe thì có vẻ hiển nhiên. Nhưng lúc mới đi làm mình thật sự không nghĩ vậy.

⸻

Hồi đó mình khá thích chia sẻ.

Đọc được cuốn sách nào hay là muốn nói cho người khác nghe. Thấy cách làm việc nào hiệu quả hơn là muốn chỉ cho team. Có khi còn ngồi nói khá lâu với vài bạn trẻ về cách suy nghĩ trong công việc.

Trong đầu lúc đó nghĩ rất đơn giản.

Nếu ai đó hiểu vấn đề sớm hơn một chút, họ sẽ tiến bộ nhanh hơn mình trước đây.

Nghe rất hợp lý.

Nhưng công việc ngoài đời không vận hành theo logic đó.

⸻

Những lúc project căng là lúc dễ thấy nhất.

Deadline dí. Team rối. Nhiều thứ phải tự xoay vì không có sẵn process.

Trong những giai đoạn như vậy, mọi người thường nói rất nhiều về chuyện thay đổi.

Phải làm việc chuyên nghiệp hơn. Phải học thêm kỹ năng mới. Phải nâng cấp bản thân.

Nghe rất quen.

Nhưng khi project qua rồi, mọi thứ ổn lại…

đa số mọi người cũng quay lại cách làm cũ.

⸻

Trong cùng một hoàn cảnh thường sẽ có hai kiểu phản ứng rất khác nhau.

Có người nhìn vào chaos và thấy cơ hội.

Không có process → họ tự tìm cách build process. Không rõ product → họ bắt đầu hỏi sâu hơn về business. Engineer phải nghĩ thêm phần product → họ càng tò mò.

Những người này thường học rất nhanh.

Không phải vì họ giỏi hơn.

Chỉ là họ thích kiểu môi trường đó.

⸻

Nhưng cũng có người chỉ thấy mệt.

Họ chỉ muốn mọi thứ quay lại trạng thái ổn định.

Có requirement rõ. Có process sẵn. Làm đúng phần việc của mình.

Điều đó hoàn toàn bình thường.

Không phải ai cũng thích sống trong môi trường biến động.

⸻

Quan sát lâu một chút sẽ thấy một điều khá rõ.

Chaos không làm con người mạnh lên.

Chaos chỉ làm lộ ra — ai là người càng bị đập càng bật dậy.

Có người càng gặp áp lực càng tò mò hơn.

Họ muốn hiểu tại sao mọi thứ lại rối như vậy. Muốn sửa nó. Muốn làm tốt hơn lần sau.

Áp lực giống như một dạng năng lượng.

Họ hấp thụ nó.

⸻

Nhưng cũng có người chỉ muốn tránh nó.

Không phải vì họ kém.

Chỉ là họ không muốn chơi game đó.

⸻

Một hiểu lầm khá phổ biến của những người thích phát triển là nghĩ rằng:

ai cũng muốn leo núi.

Thực ra không phải vậy.

Có người thích leo thật cao.

Có người chỉ muốn đi bộ trong thung lũng.

Hai kiểu người này đang chơi hai game hoàn toàn khác nhau.

⸻

Trong công việc mình cũng từng cố mentor khá nhiều người.

Lúc đầu nghĩ nếu nói đủ rõ, người ta sẽ hiểu.

Nhưng mentor chỉ hoạt động khi người kia đã muốn đi sẵn rồi.

Nếu không, mọi lời khuyên rất dễ nghe giống như chỉ trích.

Càng nói nhiều càng tạo khoảng cách.

⸻

Sau một thời gian mình bắt đầu chú ý một dấu hiệu khá đơn giản trong team.

Những người thật sự muốn phát triển thường quan tâm đến kết quả — không phải vì KPI, mà vì họ thật sự thấy mình nằm trong đó.

Project fail → họ khó chịu. Product chưa tốt → họ muốn sửa.

Khi một người nhìn công việc theo kiểu đó, mọi thứ sẽ khác.

Không còn là “task của mình”.

Mà là “thứ mình đang xây”.

⸻

Những người như vậy không nhiều.

Nhưng chỉ cần vài người trong một team thôi.

Cả năng lượng của team sẽ khác hẳn.

Discussion sâu hơn. Câu hỏi nhiều hơn. Decision cũng tốt hơn.

⸻

Một leader nếu quan sát đủ lâu sẽ thấy một điều khá lạ.

Những người phát triển nhanh nhất trong team thường không phải là những người giỏi nhất lúc bắt đầu.

Mà là những người không sợ va vào vấn đề.

Hệ thống rối → họ đào sâu. Product sai hướng → họ hỏi thêm. Team tranh luận → họ ở lại lâu hơn để hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Những người này thường có chung một đặc điểm.

Họ không né áp lực.

Áp lực giống như nhiên liệu. Càng quan tâm đến kết quả, họ càng muốn hiểu rõ cuộc chơi.

⸻

Trong một team, theo thời gian cấu trúc thật của nó sẽ lộ ra.

Có người cần sự ổn định.

Có người lớn lên nhờ biến động.

Khi môi trường thay đổi, hai kiểu người này sẽ phản ứng rất khác.

Những người cần sự ổn định sẽ tìm cách giảm biến động.

Còn những người kia lại lớn lên nhờ chính những biến động đó.

Không phải vì họ thích khó khăn.

Mà vì họ nhìn thấy trong đó một thứ khác.

Một cơ hội để trở thành phiên bản mạnh hơn của mình.

⸻

Nhìn lại thì mình cũng mất khá lâu mới chấp nhận được điều này.

Không phải ai cũng muốn phát triển.

Và điều đó cũng không sai.

Mỗi người chỉ đang chọn một game khác nhau để chơi.

Việc của mình không phải là thuyết phục họ đổi game.

Việc của mình là biết mình đang chơi game nào — và đi thật chắc trên con đường đó.